De lange maar noodzakelijke weg van Allocatie 2.0

Allocatie 2.0

De lange maar noodzakelijke weg van Allocatie 2.0

Allocatie 2.0 heeft betrekking op de Allocatie- en Reconciliatie processen van de energiemarkt, met een nadruk op elektriciteit. De term 2.0 verraadt al dat het om een proces gaat waarvoor een aanpassing nodig is naar de huidige tijd. Deze blog gaat over wat Allocatie en Reconciliatie is, wat Allocatie 2.0 inhoudt, en in welke dynamiek deze veranderingen plaatsvinden.

Eerst maar eens even een blik op de Allocatie- en Reconciliatie processen; kort gezegd gaat Allocatie om toewijzing van hoeveelheden afgenomen stroom, en Reconciliatie over de daadwerkelijke afrekening ervan. Allocatie gaat dus om inschatting vooraf, reconciliatie over verrekening achteraf.

Verleden

Bij het toewijzen van hoeveelheden stroom wordt onderscheid gemaakt tussen de Grootverbruiker (GV) en de Kleinverbruiker (KV). Over het algemeen wordt voor Grootverbruikers continu het verbruik gemeten door middel van telemetrische meters. Met name Kleinverbruikers werden tot voor kort veelal bemeten met analoge elektriciteitsmeters waarbij continu uitlezen niet mogelijk was. Daarom werd lange tijd op basis van een verbruiksprofiel (een energie-afnameprofiel voor een volledig jaar dat opgedeeld is in 35.000 kwartiertjes) voor verschillende voorspelbare type kleinverbruikers (huishoudens, kantoren) ingeschat hoeveel van de totaal beschikbare hoeveelheid stroom steeds aan hen toe te rekenen was. Netbeheerders konden zo door middel van een optelsom komen tot de totale verdeling van telemetrisch bemeten, geprofileerde en onbemeten aansluitingen en netverliezen. Na de vastlegging van de jaarlijkse meterstanden konden de definitieve verrekeningen worden opgemaakt (de reconciliatie).

Allocatie 2.0

Nu en in de toekomst

Jarenlang was de consument voorspelbaar. Het gezamenlijke particuliere elektriciteitsverbruik was goed in te schatten omdat apparatuur tijdsgebonden werd gebruikt: een rustige nacht, een piekje in de ochtend en ‘s avonds met z’n allen voor de buis. (Zware) apparatuur wordt tegenwoordig steeds tijdsonafhankelijker: de EV-auto kan op sterk wisselende momenten aan de lader, de warmtepomp kan gedurende de hele dag aanspringen, en het comfort van een Quooker of infraroodverwarming kan plotseling leiden tot een toename van het stroomverbruik.

Allocatie (toewijzing) op basis van verbruiksprofielen van afname is dus niet meer van deze tijd. Sterker nog, waar vroeger centrales uitsluitend stroom leverden en klanten uitsluitend stroom verbruikten, zien we nu steeds vaker decentrale opwek; zonnepanelen op daken en in zonneweides, en EV-auto’s die aan een laadpaal in staat zijn om elektriciteit terug te leveren aan het elektriciteitsnet. Consumenten hebben niet meer een eenvoudig afname patroon, maar zijn ook een onvoorspelbare producent (‘prosument’) geworden. Zozeer zelfs, dat op zonnige kwartiertjes door hen soms meer wordt teruggeleverd dan afgenomen. Dat zou leiden tot een negatieve toewijzingsfractie in het profiel, hetgeen met de huidige systemen niet goed mogelijk is. De zogeheten ‘duck-curve’ illustreert dit.

Allocatie 2.0 Duck Curve

“De Duck Curve illustreert een duidelijke ontwikkeling van een steeds lager netto kleinverbruik rond het zomerse middaguur als gevolg van zonne-opwek, waardoor bij klantgroepen sprake kan zijn van een negatief verbruik en in de huidige systematiek kunnen geen negatieve fracties worden toegekend.”

Snelheid en nauwkeurigheid

De klant wordt ook steeds veeleisender. Daar waar men bij de Albert Heijn direct afrekent, en bij het telefoonabonnement aan het einde van de maand exact de verbelde minuten en verbruikte data betaalt, is de energierekening nog heel paternalistisch opgesteld uit vaste maandelijkse termijnen, en leidt een zuinig verbruik pas na lange tijd tot het terugontvangen van geld. Dit ervaren alle betrokken marktpartijen in de energiewereld. Voor een transparante en toegankelijke energiemarkt is snelle afwikkeling van groot belang. Allocatie 2.0 draagt bij aan een eerdere definitieve financiële duidelijkheid voor alle tussengelegen betrokken marktpartijen, en dit verbetert de concurrentiepositie van nieuwkomers op de energiemarkt. Daarmee wordt innovatie gestimuleerd. Met de invoering van slimme meters wordt het namelijk mogelijk om veel sneller, beter en nauwkeuriger te bepalen wat er door prosumenten geleverd en afgenomen is. De allocatie bevat hierdoor minder incorrect toegewezen hoeveelheden energie en de eindafrekening kan sneller definitief verwerkt worden.

Met de invoering van Allocatie 2.0 gaat een stap gezet worden in de richting van een snellere en betrouwbaardere afrekening. Ten eerste worden de meetprocessen gestroomlijnder doordat de datastromen worden aangepast. Marktpartijen die met de data werken, mogen deze ook direct ontvangen en daarover communiceren. De nadruk bij meetdata komt te liggen op ‘first-time-right’ en snellere reclamaties, gestructureerdere processen bij ontdekte fouten en een inzichtelijke afhandeling. Daarna wordt de stap gezet om de kwaliteit van de allocatie te verbeteren, door gebruik te maken van de slimme-meter-data en maandelijkse geregistreerde invoed- en afname-volumes. Een snellere en preciezere allocatie heeft geen reconciliatie na 17 maanden meer nodig. Dit is de opmaat naar de volgende stap waarin de reconciliatie vervangen moet gaan worden door een definitieve settlement na 4 maanden. Hierdoor blijft er minder onjuist gealloceerd volume voor een lange tijd in de markt zweven.

De puzzel

Tot zover de ambitie. Het beoogde resultaat van Allocatie 2.0 is helder, de weg ernaartoe kent echter nog verschillende kuilen en hobbels. Nog niet alle veranderingen zijn in detail uitgewerkt en goedgekeurd door de betrokken partijen. Daarmee is het nog onduidelijk of het systeem in zijn geheel ingevoerd gaat worden, of dat er onderdelen gaan missen, waarmee de puzzel niet compleet wordt. Met name het delen van meet- en stamdata wordt beperkt door privacy wetgeving. Daarnaast heeft snellere reclamatie als voorwaarde dat er ook in weekeinden en op feestdagen gereclameerd wordt. Niet alle marktpartijen zijn daar vooralsnog (geautomatiseerd) toe in staat.

Verder roepen de nieuw gestroomlijnde processen vragen op over de daarbij benodigde, onderlinge afstemming en over de beschikbare capaciteit voor de extra overleggen, rapportages en controles. Onzekerheid over deze onderwerpen leidt tot vragen die we nu nog niet kunnen beantwoorden. Hoe zal Allocatie 2.0 er daadwerkelijk uitzien na implementatie? Zijn marktpartijen bereid en (financieel) in de gelegenheid om de proceswijzigingen (op tijd) in te voeren? Zullen de voordelen van dit nieuwe systeem opwegen tegen de te maken kosten door alle betrokkenen? En biedt het uiteindelijk geïmplementeerde en draaiende systeem voldoende flexibiliteit om de energietransitie te ondersteunen?

Kortom, er zijn nog voldoende openstaande vragen. Met Allocatie 2.0 wil de administratieve energiewereld een noodzakelijke ‘smart’ omslag maken naar de exploitatie van een toekomstbestendiger elektriciteitsnet. Allocatie 2.0 is daarmee een stevige technische en administratieve ambitie in de energietransitie.

Petra van Nistelrooij

Petra van Nistelrooij

Andre Sliedregt

André Sliedregt

Petra van Nistelrooij en André Sliedregt zijn werkzaam als consultants bij Het ConsultancyHuis. Het ConsultancyHuis richt zich met meer dan 50 medewerkers op Regie, Proces- en Organisatieverbetering en IT-Realisatie. Om met een overtuigende passie en met raad en daad verbindend bij te dragen aan de energietransitie in Nederland met advies en trainingen en met u samen te werken aan duurzame oplossingen.