Files op het Power Grid: bestrijden, vermijden of met dynamische transportbeprijzing verleiden?

Dynamische transport beprijzing

Files op het Power Grid: bestrijden, vermijden of met dynamische transportbeprijzing verleiden?

Betalen voor momenten van schaarste, als middel voor een haalbaardere energietransitie.

Elektriciteitskosten Kleinverbruikers

De kosten voor de elektriciteitsrekening van de KleinVerbruiker in Nederland zijn (naast belasting) grofweg op te delen in 2 componenten. Enerzijds een prijs per kWh voor de verbruikte energie. Anderzijds een prijs voor de gebruikmaking van het netwerk dat al die elektronen transporteert. Energiefacturen vermelden die laatste kosten vaak ‘per dag’. Die component betreft dus een redelijk vast tarief waar de KleinVerbruiker maar weinig invloed op heeft, los van de (eenmalige) keuze voor een bepaalde zwaarte van zijn aansluiting.

Variabele kWh-prijzen

Met dynamische beprijzing gaan we steeds meer toe naar mogelijkheden om de prijzen per verbruikte kWh aan elektriciteit per uur te bepalen en te verrekenen. Enkele partijen in de KV-markt (bijvoorbeeld Mijn Domein Energie) doen dit al. Misschien is het dan ook wel mogelijk of zelfs wenselijk om ook de transportprijzen dynamisch per uur te tariferen. Zo kunnen we de consument medeverantwoordelijk maken voor de spreiding van de piekbelasting van het elektriciteitsnet. Piekbelasting bepaalt immers sterk de kosten voor een elektriciteitsnetwerk. Zo kan focus op duurzaamheid niet alleen bestaan uit gebruik van renewable energie, maar ook uit een spaarzaam en dus duurzaam gebruik van het daarvoor benodigde netwerk. Mede door de sterke toename van renewables zijn de tijdstippen gedurende de dag waarop energie goedkoop is, namelijk niet altijd gelijk aan de tijdstippen waarop het elektriciteitsnet het zwaarst belast wordt! Kunnen en willen we iets met dat gegeven?

Opbouw kosten voor elektriciteit in Europa

Om te leren van andere landen, eerst maar eens een blik op hoe de verrekening is van kosten voor transport in andere Europese landen volgens EUROSTAT. Grofweg bestaat er voor huishoudens (in Europa over het algemeen gedefinieerd als verbruikers van maximaal 3.500 kWh of vermogen van 6 KW contractueel) een tweedeling in tarifering. (Distribution System Operators Observatory, 2018). Tarifering voor netinstandhouding en transport kan bepaald worden door:

  • een Volumetarief op basis van verbruikte kWh, of
  • een tarief gebaseerd op Gecontracteerd Vermogen, danwel Gemeten vermogen

Roemenië kent als enige land in Europa een tarief dat 100% gebaseerd is op het Volumetarief. Nederland kent als enige land in Europa een tarief dat 100% gebaseerd is op het Vermogen. In alle andere landen bestaat het transporttarief uit combinaties van deze 2 vormen. Een volumetarief zoals in Roemenië, maakt besparing in KWh’s altijd interessant voor de klant, maar als er niet op de piektijdstippen worden bespaard, biedt dat voor het netwerk geen voordeel. Een Gecontracteerd tarief zoals in Nederland, stuurt eveneens niet op gebruik buiten de piektijden. De totale transportkosten blijven voor de klant immers gelijk, ongeacht het verbruiksmoment.

Verder zien we vele tussenliggende varianten: bij een Gemeten Vermogen kan dit het maximale vermogen zijn dat in het gehele jaar bij de klant is gemeten, maar het kan ook per maand bepalend zijn, wanneer slimme meters zijn doorgevoerd. Zo betrek je seizoensinvloed in de transportkosten. In een beperkt aantal landen zien we een verschillend transporttarief voor Zomer/Winter, voor Dag/Nacht en/of voor Week/Weekend. Gebruikers kunnen zo hun kosten beïnvloeden door zich naast de verbruikskosten (waar mogelijk) ook te richten op de goedkoopste momenten.

Ook andere factoren worden meegenomen in de tarifering, zoals bijvoorbeeld de load-factor. Dit is de verhouding tussen het jaarlijkse verbruik en het jaarlijks maximaal mogelijke verbruik (dus een verbruik van 8.760 uur op het volle vermogen van de aansluiting). Een relatief laag verbruik bij een hoge aansluitwaarde, betekent vaak een grillig verbruik met hoge (mogelijk netverstorende) pieken. De klant had immers toegekund met een veel kleinere aansluitwaarde, wanneer er sprake is van een regelmatig verbruik.

Daarnaast zien we in de tarifering in Europa de introductie van een Transportcomponent voor teruglevering; veel gelijktijdige invoeding van zonnestroom vergt veel van de netwerkcapaciteit, die met een tariferingscomponent voor teruglevering, enigszins stuurbaar is. Een vaste tariefcomponent per aansluiting voor de administratieve afwikkeling komt ook vaak voor. Het gemiddelde aantal verbruikers van een Netbeheerder bepaalt daarbij vaak de hoogte. In Nederland is er sprake van een handvol grote netbeheerders, maar in landen met vele tientallen netbeheerders wordt er minder efficiënt gewerkt en telt de administratieve kostencomponent vaak wat zwaarder mee.

Natuurlijk zijn de in het transporttarief door te belasten kosten per DSO/Netbeheerder niet in elk land soortgelijk opgebouwd. Dit hangt onder anderen sterk samen met de bevolkingsdichtheid, en de gemiddelde lengte van het netwerk per inwoner. Grote landen kunnen door sterke verstedelijking overigens lokaal een hoge bevolkingsdichtheid kennen, maar toch een groot netwerk nodig hebben. Netten en netbeheerders zijn dus zeker niet 1-op-1 met elkaar vergelijkbaar, al was het maar omdat de bevoegdheden per land ook sterk verschillen. In landen waar de netbeheerder bijvoorbeeld de bevoegdheid heeft tot curtailment (afschakeling), kan overbelasting gemakkelijk worden vermeden. Dan is een kleinere netcapaciteit toereikend. “Toereikend” is hier natuurlijk echter wel subjectief, want dit heeft wel consequenties voor de continuïteit van levering! Kortom, de kosten voor het netwerk kunnen volgens vele verdeelsleutels worden verrekend. Met dynamische beprijzing wordt de beïnvloedbare factor “tijdstip” daaraan als verdeelsleutel toegevoegd.

Dynamische transport beprijzing

Draagt een dynamische beprijzing van transporttarieven bij aan een gelijkmatigere belasting van het elektriciteitsnet?

Ja, aangezien ‘prijs’ één van de sturingsmechanismes is voor beïnvloeding, zal het er zeker aan bijdragen. Het is echter wel de vraag of we dit dan ook direct zo zouden moeten willen doorvoeren. Een paar kanttekeningen zijn hier op zijn plaats:

  • Nu we de stap gezet hebben richting meer renewables, moeten de prijsprikkels voor transport die introductie niet tegenwerken. Wanneer op momenten dat ineens veel renewable energie beschikbaar is, we het gebruik ontmoedigen door een hoog transporttarief, zal veel dure opslag moeten plaatsvinden. Linksom of rechtsom betaalt uiteindelijk de gebruiker die. Bij een uurbeprijzing voor transport, zou met dit aspect rekening gehouden moeten worden.
  • Daarnaast is er natuurlijk geen gelijktijdigheid van piekbelasting in het hele land, maar kan dat per regio wat verschillen. Daarop inspelen door het introduceren van prijsstructuren per regio brengt echter politieke discussies met zich mee. Is het maatschappelijk wel gewenst dat een consument in een gebied met een zwaar belast netwerk daar meer financieel nadeel van ondervindt? Experimenten in Europa hebben laten zien dat een regionale energietarifering (regio-opslag) effectiever en eenvoudiger is. De tijdstippen waarop het hele land het elektriciteitsnet zwaar belast, zouden wel als uitgangpunt kunnen dienen voor een landelijke uurbeprijzing, maar kunnen dus leiden tot een suboptimaal resultaat per regio.
  • Ook moeten we ons realiseren dat de financiële impact voor KleinVerbruikers beperkt is; die impact hangt immers sterk af van de verhouding tussen de kosten voor verbruik en de kosten voor transport. In Nederland wordt elke verbruikte kWh belast met Energiebelasting en Opslag Duurzame Energie, waardoor van de totale kosten voor KleinVerbruikers slechts 21% uit Transport- en Netbeheerkosten bestaat. Als bewuste KleinVerbruikers bij uurbeprijzing voor transport die kosten met 10% weten te verlagen, heeft dit slechts voor 2% impact op hun totale rekening.

Slimme technologie helpt verbruikers

Consumenten beschouwen elektriciteit als basisbehoefte en weinigen zullen hun gedrag enorm veranderen als het transporttarief wijzigt. Met gebruikmaking van smart technologie kan die verbruiksverandering echter grotendeels zonder verlies van comfort plaatsvinden! Het inzetten van smart technologie brengt een keuze voor uurbeprijzing van transport dus wel een stap dichterbij. De noodzaak van een effectieve sturing van gebruiksmomenten wordt groter nu de vraag naar elektriciteit voor EV en verwarming fors toeneemt. Transporttarifering is slechts echter één van de mogelijkheden om de infrastructuur betaalbaar en netverzwaring beperkt te houden. Een slimmer gebruik door een goede data-uitwisseling, remote aansturing van (zware) apparatuur of lokale opslag, draagt daar ook aan bij.

Tot slot

Hoewel we met auto-mobiliteit zien dat rekeningrijden en spitstarieven hete hangijzers zijn in de politiek, begint het besef wel te komen dat je op een wegennet vol met files uiteindelijk duurder uit bent. Alle maatregelen die spreiding in de tijd bevorderen, zijn daarom welkom. In het transport van elektriciteit is dat niet anders. In de duurzame energietransitie wordt het uiterste gevergd van het huidige elektriciteitsnet. Elke vermijding van dure uitbreiding ervan, dus ook tijdsgestuurde transport-tarifering, draagt bij aan een betere haalbaarheid van de beoogde energietransitie. Laten we als Nederland dan ook innovatief en ondernemend zijn in Europa en er serieus naar kijken om ook hiermee het net slimmer te benutten. Technisch kan het. Ik zie het er daarom nog wel van komen dat kwartierwaarden van de smart meter over een tijdje niet alleen meer gebruikt gaan worden voor verrekening van dynamische uurprijzen voor kWh’s aan verbruikte energie, maar dat ook (deels) de kosten van het transport per uur bepaald en verrekend gaan worden. Zo creëren we een efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet. Daar valt voor iedereen van te profiteren. Dat is dus letterlijk Power to the People! Laten we met bestrijden, vermijden én verleiden Nederland zo het slimst benutte Power Grid van Europa laten krijgen.

Bij Het ConsultancyHuis combineren we onze kennis van en ervaring in de energiesector met kennis van IT, en dragen zo verbindend bij met slimme technieken en data oplossingen aan de realisatie van de energietransitie. Neem voor meer vragen over dit onderwerp contact op met André Sliedregt