Energieopslag: steeds noodzakelijker maar steeds lastiger

Het ConsultancyHuis

Energieopslag: steeds noodzakelijker maar steeds lastiger

De komende jaren willen we als maatschappij de omslag maken door meer gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen. Dit betekent een grilliger en soms onvoorspelbaarder patroon van opwek. Dit speelt zowel gedurende de dag/nacht en gedurende het seizoen. De momenten van energievraag en -aanbod gaat daardoor meer uit de pas lopen. Als we de overheid zien als verantwoordelijke voor een betrouwbare energievoorziening, dan moet zij in haar beleids- en investeringskeuzes veel focus leggen op de noodzakelijke tussentijdse energieopslag en/of op het beïnvloeden van de momenten van energieverbruik. Keuzes over energieopslag gaan gepaard met impopulaire maatregelen.

Politiek heeft belang bij een snel aanvangsresultaat

Vanuit de electorale gedachte ligt de focus van de politiek veelal op besluiten die binnen de regeringstermijn van 4 jaar een positieve impact laten zien. Veel van de huidige energiemaatregelen zijn dan ook gericht op de korte termijn. Daarnaast maakt de sterke verbondenheid met Europa dat geïsoleerde Nederlandse maatregelen de concurrentiepositie binnen Europa beperken. Meer richting en sturing van Europa is dan ook nodig, en met de Green Deal is er in ieder geval een goede start. Maar de Green Deal is zodanig omvangrijk en moet met vele landen worden voorbesproken. Het resultaat wordt daarmee een compromis tussen de verschillende landen. Over een aantal jaar weten we dus pas wat meer over óf en tot welk resultaat dit leidt.

Pionierend bedrijfsleven worstelt

Het bedrijfsleven wacht ondertussen niet af wat Europa en/of de overheid onderneemt. Met het oog op een gewenst duurzaam imago gaan ze zelf al aan de slag met hernieuwbare energie en energieopslag. Ze weten echter niet precies waarmee dat dan het beste kan. Hierdoor ontstaan ongecoördineerde initiatieven. Echte substantiële veranderingen vergen echter bovenmatig grote investeringen die commercieel soms onverantwoord zijn. Dit speelt met name als het nieuwe, deels bewezen technieken betreft. Diepe grondboringen in de kasgebieden in het Westland op zoek naar warm water zijn daar een voorbeeld van. Zo’n boring is duur en het succesvol aanboren van een bruikbare aardlaag is niet bij de eerste boring gegarandeerd. Samenwerking is noodzakelijk om initiatieven op gang te brengen. Hiervoor is meer nodig dan de wil van individuele bedrijven.

Particulieren zien op tegen de investering

Ook zijn er particulieren die keuzes willen maken om energie op te slaan. De investeringen in isolatie en kosten voor woningaanpassingen die daarvoor nodig zijn, staan (momenteel) vaak nog niet in verhouding tot de waarde van het huis of de jaarlijkse besparing. De mogelijkheden voor bijvoorbeeld elektrische opslag bij de particulieren zijn beperkt. Zolang de kosten van een kWh gedurende het hele jaar gelijk zijn, loont tijdelijke opslag eigenlijk ook niet. In de particuliere hoek blijft het dus veelal bij een handvol ondernemende pioniers die meer uit technische interesse handelen.

Marktwerking kent beperkingen

Is het erg dat ondernemende partijen zelf aan de slag gaan met energieopslag? Zij knobbelen een verscheidenheid aan concepten en oplossingen uit. Technisch haalbare oplossingen worden in een Proof of Concept tastbaar gemaakt. Marktwerking zorgt er voor dat de levensvatbare oplossingen overleven, niet in de laatste plaats daar financiering veelal gebenchmarkt wordt tegen bestaande oplossingen uit de fossiele hoek. Dit kan wel leiden tot de neergang van een levensvatbare oplossing door relatief lage olieprijzen… Ervaring leert overigens ook dat marktwerking niet altijd tot de ‘beste’ oplossing leidt; neem het voorbeeld, uit lang vervlogen tijd, van de video cassette. Het VHS-systeem won het van het technisch superieure Video 2000 systeem omdat VHS in tegenstelling tot Philips, wél bereid was om porno uit te brengen.

Coordinatie van initiatieven is tijdrovend

Vervolgens moet een oplossing voor energieopslag opgeschaald worden en aangesloten op bestaande infrastructuur. Is die daarop berekend? Zonneparken in het oostelijk deel van het land stuiten op een net-infrastructuur die aldaar niet is berekend op pieklevering van stroom op zonovergoten dagen. In het westen van het land is de net-infrastructuur veel zwaarder uitgevoerd, maar is er weer significant minder vrij landoppervlak beschikbaar tegen een aantrekkelijke grondprijs. Een mix van technologische oplossingen voor hernieuwbare en duurzame energie, transport en opslag is onvermijdbaar en een groeiend aantal (inter)nationale partijen zullen actief worden in de markt. Dat vraagt dan weer om standaarden en afspraken en dat vraagt tijd…

NIMBY (Not in my back yard) beperkt voortgang

Opslag van energie is al lange tijd onderdeel van onze energievoorziening. Al decennialang wordt zo bijvoorbeeld aardgas gebufferd in natuurlijke ondergrondse opslagstructuren als lege gasvelden, onder zoutlagen en aquifers om in tijden van grotere vraag (bv. winter) voldoende aanbod te garanderen. Dit zou mogelijk ook kunnen met een energiedrager als waterstof. Echter, jaren geleden is een initiatief om in Barendrecht CO2 ondergronds op te slaan, afgeketst door maatschappelijke weerstand mede vanwege de nare eigenschappen van dit gas op zuurstof consumerende organismen bij onverhoopte lekkage. Aan waterstof kleeft een gelijksoortig stigma (gedenk de Hindenburg-ramp in 1937). Daarnaast kunnen bijvoorbeeld ook buurtbatterijen -als bufferopslag voor (groene) elektriciteit in bewoonde gebieden- hulpdiensten nare verassingen bezorgen in geval van bijvoorbeeld brand.

Risico-averse overheid heeft tijd nodig voor beleid

Als de overheid dus verantwoordelijk is voor een stabiele energievoorziening en in dat kader van energieopslag gebruik laat maken, dan is zij dus ook verantwoordelijk voor de risico’s die met deze energieopslag gepaard gaan. Kijkend naar de desastreuze gevolgen van falend overheidsbeleid inzake opslag van vuurwerk in een Enschedese woonwijk, betekent dat dus niet alleen het onderkennen van risico’s, maar ook het maken van duurzaam beleid daarop.

Conclusie

Kortom, ontwikkelingen in beleid, techniek en maatschappelijke acceptatie moeten zich in de praktijk moeten bewijzen en dat kost tijd. De juiste directieven van bovenaf, van nationale en Europese overheid zal doorlooptijd kunnen bekorten. Hogere (fossiele) energiebeprijzing kan hier ook aan bijdragen. Bij Het Consultancyhuis combineren we onze kennis van en ervaring in de energiesector met kennis van IT, en dragen zo verbindend bij met slimme technieken en data oplossingen aan de realisatie van de energietransitie.

Frank Keppel en André Sliedregt werken als consultants voor Het ConsultancyHuis. 

Het ConsultancyHuis richt zich met ruim 50 medewerkers op Regie, Proces- & Organisatieverbetering en IT-Realisatie. Om met een overtuigende passie en met raad en daad verbindend bij te dragen aan de Energietransitie in Nederland en met u samen te werken aan duurzame oplossingen.