Energietransitie uitdaging vanwege grondstoffenparadox!

Energietransitie uitdaging vanwege grondstoffenparadox!

Door Jeroen van Hattem, Manager bij Het ConsultancyHuis 

Twee weken geleden ben ik samen met mijn collega André Sliedregt van Het ConsultancyHuis naar een interessant debat geweest in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam over de grondstoffenparadox. Onder de enthousiaste leiding van presentatrice Margreet Reijntjes, bekend van o.a. Vroege Vogels, heeft een aantal sprekers, de awareness over dit onderwerp bij het publiek goed weten te verhogen.

Maar wat wordt er eigenlijk bedoeld met de grondstoffenparadox? Waar het op neer komt is dat iedereen steeds meer beseft dat de energietransitie noodzakelijk is.  Maar voor de bouw van windmolens, zonnepanelen en de aanleg van nieuwe warmtenetten zijn heel veel kostbare grondstoffen zoals metalen en mineralen nodig. Daardoor kan de energietransitie onbedoeld ten koste gaan van kwetsbare natuur in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. En dat wil natuurlijk niemand.

Dus de vraag is eigenlijk: wat is er nodig om een beweging in te zetten naar een echt groene energietransitie met verantwoord gebruik van grondstoffen? Uitgangspunt daarbij is dat de globale opwarming beperkt wordt tot maximaal 2 graden Celsius.

De avond werd door Kirsten Hund, senior mining specialist bij de Wereldbank, geopend. Zij heeft een aantal cijfers gepresenteerd die de uitdagingen onderstrepen.

Vanwege de energietransitie zal de vraag naar een 10- tot 20-tal mineralen (waaronder Koper, IJzer, Kobalt en Lithium) explosief toenemen. Zo is de vraag naar Lithium in 2050 965% hoger dan in 2017, voor Kobalt is dat 585% en Grafiet 383%. Veel van deze mineralen worden gedelfd in arme landen op het zuidelijk halfrond. Vanwege de stijgende vraag naar mineralen zal er steeds meer behoefte ontstaan naar nieuwe mijnen wat weer zal leiden tot ontbossing. Nikkel, belangrijk metaal en bouwsteen voor batterijen in elektrische auto´s, ligt voor 70% onder de grond in beboste gebieden.

Wat tevens meespeelt is dat de doorlooptijd van initiatief voor ontginning tot daadwerkelijke productie in de mijnbouwindustrie erg lang is. Nu starten met exploratie, levert over 10-15 jaar een mijn. Maar het is onduidelijk wat precies de behoefte is over 15 jaar. Daarentegen verloopt de technologieontwikkeling voor schone energie ontzettend snel. Dat maakt het lastig plannen. De urgentie is echter duidelijk. Er moet iets anders en het moet gezamenlijk gebeuren.

Volgens Kirsten is er een aantal maatregelen dat genomen moet worden om de impact zo veel mogelijk te beperken:

·         Coherent beleid. Daar heb je alle partijen samen voor nodig.
·         Climate smart mining. De groei van de vraag naar mineralen moet ten goede komen aan de lokale bevolking (ook in risicovolle gebieden). https://bit.ly/2HvvXgV
·         Groener energieverbruik in het mijnbouwproces.
·         Innovatie en efficiëntie in het mijnbouwproces.

Recycling is aanvullend nodig maar zal maar een deel van het probleem oplossen. Het hoogst haalbare recyclepercentage bij koper bijvoorbeeld is slechts 30%.

In de daarop volgende presentaties werd ingezoomd op het respecteren van de mensenrechten en het voorkomen van natuurschade. Wat een duidelijke boodschap was, is dat meer transparantie in de hele keten en inzicht in de leveranciers belangrijke verbeterstappen zijn. In een paneldiscussie waar onder andere Dirk Bijl de Vroe van Stedin en Pallas Agterberg van Alliander aan deelnamen werd duidelijk dat dit soort problemen alleen maar op te lossen zijn als iedereen gaat meewerken. Alle sectoren zullen de beweging moeten maken naar een circulaire economie waardoor de vraag naar energie minder hard stijgt. Voorkomen is daarbij beter dan genezen. Isolatie van huizen stimuleren helpt waardoor er ook minder behoefte is aan extra energie om de huizen te verwarmen. Hiervoor is het belangrijk dat er incentives komen voor het gewenste gedrag. Fatsoen, financiële prikkels en wetgeving zullen hierbij de bepalende factoren zijn. Daarnaast is het stellen van normen aan de inkoopkant van essentieel belang. In Netbeheerland is het grondstofpaspoort ontwikkeld dat leveranciers van materialen dwingt inzicht te geven in het gebruik en hergebruik van gerecycled materiaal. Dit vergt echter de grote transparantie die velen willen maar die maar weinigen bereid zijn om te geven. Voor meer informatie over het grondstofpaspoort, zie: https://bit.ly/2UzJDLL.

De avond werd afgesloten met een goede publieksdiscussie en een gezellige borrel. Aangezien zowel André als ik een bijdrage willen leveren aan de transitie naar een duurzame samenleving hebben wij ons voorgenomen vaker dit soort interessante events te gaan bezoeken. Want het begint allemaal met bewustwording! Doet u mee?

Wilt u het debat terugzien, kijk dan op: https://bit.ly/2TFuBry.